Personal
Sen aynan kim bo‘lishni tanlaganingda emas, balki kim emasligingni rad etganingda o‘zin...
August 24, 2026 · 2 min read
Sen aynan kim bo‘lishni tanlaganingda emas, balki kim emasligingni rad etganingda o‘zinga aylanasan
- Tanlash va rad etish o‘rtasidagi farq
Odatda odamlar o‘zlarini “kim” qilishni tanlashga urinadi: masalan, “men shoir bo‘laman”, “men biznesmenman”, “men kuchli insonman”. Bu tanlovlar ko‘pincha tashqi omillar — jamiyat, moda, ota-ona, muhit — ta'sirida yuz beradi. Lekin haqiqiy "men" bu tanlovlardan ko‘ra, sen nimalarga “yo‘q” deganingda aniqlanadi.
Sen: “Men ikkiyuzlamachi emasman”, “Men cho‘chib yashamayman”, “Men ataylab yolg‘on gapirmayman”, “Men boshqalarga o‘xshashga urinishni rad etaman” — deganingda, asl “men” paydo bo‘ladi.
- Rad etish — bu chegarani chizish
Shaxsiylik, ongli qaror — bu nimani istashingdan ko‘ra, nimalarga rozi bo‘lmasliging bilan aniqlanadi. Sen kimligingni bilmasliging mumkin, lekin kim emasligingni bilsang — bu yo‘lning yarmi.
Misol:
Kimdir pulga o‘ch bo‘lsa-da, sen o‘zingga: “Men faqat foyda uchun yashamayman”, desang — o‘zliging shakllanadi.
Kimdir maqtov uchun harakat qilsa, sen: “Men faqat boshqalarning qarashiga qarab yashamayman”, desang — sendagi mustaqillik o‘zlikni quradi.
- Identifikatsiya — miyadagi neyronal yo‘llar bilan bog‘liq
Miya o‘zini tanishtirish (self-identification) jarayonida doimiy "neyral tarmoq" (neural network)lar hosil qiladi. Har bir tajriba, qaror, e’tiqod — "Men kimman?" degan savolga javob sifatida kodlanadi.
Ammo miyamiz:
Yangi narsalarni tan olishga unchalik tez emas.
Lekin xatolarni va xavfli tajribalarni rad etishga juda sezgir.
Ya’ni, kim emasligimizni rad etganimizda, amigdala, prefrontal cortex va anterior cingulate cortex faollashadi — bu zonalar qaror qabul qilish, xatolikni aniqlash va ijtimoiy konfliktni boshqarish bilan shug‘ullanadi.
Bu g‘oya eksistensializmga yaqin, ayniqsa Søren Kierkegaard va Jean-Paul Sartre fikrlariga. Ular odam o‘zini yaratishi, haqiqatni topishi uchun unga “soxta variantlarni” rad etish zarurligini ta’kidlagan.
“O‘zlik” — bu sen o‘zingni kim deb bilishing emas, balki nimalarga bo‘ysunmasliging, qaysi niqoblardan voz kechganingdir.
Haqiqiy o‘zlikni topish yo‘li — nimani xohlayotganing emas, nimaga ko‘nmasligingni aniqlash bilan boshlanadi.